Ticari hayatta, özellikle bayilik sözleşmelerinde veya mal alım satımlarında tarafların birbirlerine teminat amacıyla senet (bono) verdikleri sıkça görülür. Borçlular, senedin kötü niyetle kullanılmasını engellemek için genellikle senedin arka yüzüne “Teminat senedidir” veya “Kullanılamaz” gibi şerhler düşerler. Peki, sadece bu ibareyi yazmak senedin icra takibine konu edilmesini engeller mi? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E. 2017/743 K. 2020/129 sayılı emsal kararı bu konuya son noktayı koymuştur.
Bu yazımızda, senedin teminat vasfını, Yargıtay’ın güncel yaklaşımını ve ispat yükümlülüklerini inceleyeceğiz.
Teminat Senedi Nedir ve Neden Düzenlenir?
Teminat senedi, mevcut bir borçtan bağımsız olarak değil, taraflar arasındaki temel bir ilişkinin (örneğin bayilik sözleşmesi, kira kontratı vb.) garantisi olarak verilen kıymetli evraktır. Borçlu, asıl borcunu ödediğinde veya sözleşme şartlarını yerine getirdiğinde bu senedin kendisine iade edilmesini bekler.
Ancak Yargıtay kararlarına göre; kambiyo senetleri (bono, poliçe, çek) “illetten mücerret” yani temel ilişkiden bağımsızdır. Bu, senedin üzerindeki şekil şartları tamamsa, alacaklının senedi doğrudan icraya koyabileceği anlamına gelir.
Yargıtay Kararına Konu Olay: “Teminat Senedidir, Kullanılamaz” İbaresi
İncelenen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında (E. 2017/743, K. 2020/129), olay şu şekilde gelişmiştir:
- İddia: Borçlu, alacaklı firma ile aralarında bir “Tüpsu Bayilik Sözleşmesi” olduğunu, senedin bu sözleşme gereği teminat olarak verildiğini iddia etmiştir. Senedin arka yüzüne daksil ile kapatılmış olsa da “Teminat senedidir. Kullanılamaz” yazıldığı görülmüştür.
- Savunma: Alacaklı ise senedin mal bedeline karşılık verildiğini, aradaki ticari ilişkiyi kabul etmekle birlikte senedin teminat senedi olduğuna dair iddiaları reddetmiştir.
- Yerel Mahkeme Kararı: Mahkeme, senedin arkasındaki ibarenin senedin “kayıtsız şartsız ödeme vaadi” unsurunu ortadan kaldırdığını belirterek takibin iptaline karar vermiştir.
- Yargıtay’ın Tavrı: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ve nihayetinde Hukuk Genel Kurulu, yerel mahkemenin kararını bozmuştur.
Yargıtay Neden “Teminat” İddiasını Reddetti?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu kararında çok kritik bir hukuk ilkesini vurgulamıştır: Mücerret Teminat Kaydı.
Karara göre; bir bononun üzerinde sadece “teminattır” yazması, onun neyin teminatı olduğunu açıklamadığı sürece kambiyo senedi vasfını (yani icraya konulabilme gücünü) ortadan kaldırmaz. Buna hukuk dilinde “mücerret teminat kaydı” denir.
Teminat İddiası Nasıl İspatlanır? (İİK 169/a)
Yargıtay, bir senedin teminat senedi olarak kabul edilebilmesi ve takibin iptal edilebilmesi için şu şartları aramaktadır:
- Ayrı Bir Yazılı Belge Şartı: Teminat iddiası, senedin kendisi dışında, alacaklının imzasını taşıyan ayrı bir belge (sözleşme, protokol vb.) ile kanıtlanmalıdır.
- Açık Atıf Zorunluluğu: Bu ayrı belgede, dava konusu senede açıkça atıf yapılmalıdır. Yani sözleşmede; senedin vade tarihi, tanzim tarihi ve bedeli açıkça belirtilerek “Bu senet, işbu sözleşmenin teminatı olarak verilmiştir” şeklinde bir hüküm bulunmalıdır.
Somut olayda borçlu, bayilik sözleşmesini sunmuş olsa da, bu sözleşmede alacaklının imzası bulunmadığı ve senede açık bir atıf yapılmadığı için Yargıtay borçlunun talebini reddetmiştir.
Ticari Hayat İçin Çıkarılacak Dersler
Eğer ticari ilişkilerinizde karşı tarafa teminat amacıyla senet veriyorsanız, mağdur olmamak için şu hususlara dikkat etmelisiniz:
- Sadece Senede Yazmak Yetmez: Senedin arkasına “Teminattır” yazmanız sizi tek başına korumaz.
- Sözleşme Yapın: Mutlaka alacaklının da imzaladığı bir sözleşme veya protokol düzenleyin.
- Senedi Tanımlayın: Sözleşmenin içinde, verdiğiniz senedin “Tanzim Tarihi”, “Vadesi”, “Miktarı” ve “Seri Numarası” gibi bilgilerini yazarak, bu senedin sözleşmenin teminatı olduğunu açıkça belirtin.
Sonuç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 11.02.2020 tarihli kararı, senedin arkasındaki şerhlerin senedin kambiyo vasfını yitirmesine neden olmayacağını net bir şekilde ortaya koymuştur. İspat yükü borçludadır ve bu ispat ancak İİK 169/a maddesine uygun, senede atıf yapan imzalı bir belge ile mümkündür.
